Studiereis naar Singapore en de jungle van Borneo
Dit blog is geschreven door Kim, oprichtster van Reisbrigade. Ze reist graag over de wereld (zowel voor haar werk als met haar gezin) en is groot liefhebber van Afrika en Azie, waar ze het helemaal niet erg vindt om vroeg op te staan voor een safari of andere avontuurlijke excursie. Kim bezoekt regelmatig vakbeurzen, en gaat graag op (studie-)reis op zoek naar de mooiste lodges, locaties en avonturen voor onze reizigers!
Na een paar drukke maanden op kantoor is het weer tijd voor een studiereis; of in vaktaal: een famtrip. Dit zijn werkreizen die draaien om inspiratie, contacten en nieuwe productkennis, maar eerlijk is eerlijk: het blijft een feestje om te mogen doen. Meestal plan ik één reis in het voorjaar en nog één in het najaar, maar dit jaar kwam het anders uit. Geen voorjaarsreis betekende twee studietrips kort na elkaar, en dat was thuis en ook op kantoor wel even plannen.
Singapore: beursvloer en bruisende stad
Op Schiphol tref ik Rosalie, met wie ik de komende weken veel zal optrekken. We zijn ruim op tijd, checken zonder problemen in en testen voor het eerst de Aspire Lounge via onze creditcards. Ideaal, al staan we eerst even in een digitale wachtrij, kennelijk hadden meer mensen dat idee. Terwijl ik last-minute nog een paar dingen afrond voor kantoor, hebben we uiteindelijk tijd voor koffie en wat rust voor vertrek. Deze keer vlieg ik Premium Comfort: meer beenruimte, een bredere stoel, betere maaltijd en wat extra gemak op de luchthaven. Niet verkeerd voor een lange vlucht naar Singapore
Bij aankomst gaat alles soepel. De nieuwe digitale arrival card maakt de douane overbodig; één automatisch poortje en we staan buiten. We installeren snel een e-SIM (via Airalo, met korting) zodat we direct een Grab kunnen bestellen, en binnen een half uur zijn we in het hotel dat door ITB Asia is toegewezen. Omdat ik als hosted buyer ben uitgenodigd, zijn de overnachtingen inbegrepen in ruil voor 25 zakelijke afspraken tijdens de beurs.
Na een korte powernap en een snelle douche gaan we op zoek naar eten. Het Chinese restaurant bij het hotel ziet er gezellig uit, maar de smaken vallen wat tegen. De jetlag wint het, dus om negen uur val ik met gemak in slaap.
De volgende dagen staan volledig in het teken van ITB Asia, de reisbeurs. Ik spreek met hotels, incoming agents en excursiepartners uit Zuidoost-Azië, maar opvallend veel stands komen dit jaar uit Afrika. Dat is interessant, want de Aziatische markt wordt voor Afrikaanse bestemmingen steeds belangrijker. Even bijpraten met Ruth van Kapama -een van onze partners uit Zuid-Afrika die mooie lodges vlakbij Kruger aanbiedt- voelt dan ook als thuiskomen in een andere wereld.
Na twee dagen vol afspraken besluiten Rosalie en ik dat het tijd is om de stad in te gaan. We sluiten aan bij een streetfoodtour met Monster Day Tours, geleid door gids PJ. Zijn enthousiasme is aanstekelijk, maar het aandeel eten mag van ons wat groter. We proeven pork rib soup, white carrot cake, prata, murtabak en satay. Lekker, maar we hadden graag wat meer tijd gehad om écht te genieten van de smaken. Ter compensatie belanden we in Atlas Bar, een spectaculaire cocktailbar in het Parkview Hotel. Art deco in optima forma, met de grootste gincollectie ter wereld en een interieur waar je u tegen zegt.
Daarna gaan we weer door met netwerken. Een uitgebreid diner bij Grand Copthorne, een prachtig groot hotel in Singapore, brengt de buyers en exhibitors van de beurs samen om gezellig te netwerken in een andere omgeving dan de beursvloer en dan ook nog bij een waanzinnig buffet. Het was leuk om Arthur weer te zien, een Nederlandse ondernemer in de eventswereld. Na het buffet drinken we nog een drankje aan Robertson Quay met 2 andere deelnemers en dan is het tijd om de koffer weer te sluiten. De beurs zit erop, de notitieboekjes zijn gevuld, en Kuala Lumpur wacht.
ITB Asia, de belangrijkste reisbeurs van Azië, is een jaarlijkse driedaagse B2B-beurs, opgezet om internationale exposanten en inkopers uit de reisbranche samen te brengen, voor reisorganisatie is dit dé plek om nieuwe partners te ontmoeten, afspraken te plannen en inspiratie op te doen.
Naar Kuala Lumpur: van file naar fietsen
Wat normaal een rit van vier à vijf uur is, duurt vandaag ruim negen. De reden: Deepavali-weekend. Heel Maleisië lijkt op weg naar familie. Gelukkig hebben we na aankomst tijd genoeg om bij te praten, ideeën te delen en nog wat plannen uit te werken voor de dagen die volgen. We worden in de lobby warm onthaald door 2 medewerkers van de Malaysia Tourism Board plus de andere 4 reisondernemers waar we mee op pad gaan. Nog net voor sluiting schuiven we aan bij het buffet, drinken met collega’s een drankje en bespreken de plannen voor morgen. Voor ik ga slapen, verstuur ik nog een offerte en dan is de dag alweer om.
De volgende ochtend wacht ons een ontbijt dat eigenlijk al een excursie op zich is. De lounge van het hotel kijkt uit over een tropische tuin en de KL Tower, en serveert zes ‘signature dishes’ uit de Maleisische keuken. Daarna stappen we op de fiets bij Mike Bikes, een Nederlandse organisatie die met fietstours lokale gemeenschappen ondersteunt. We fietsen langs de rivier, bezoeken drie tempels — Chinees, Hindoeïstisch en Boeddhistisch — en lunchen bij een Indiër, waar het eten op bananenblad wordt geserveerd en bestek overbodig is. Heerlijk!
’s Middags bezoeken we de Batu Caves: we klimmen 271 treden omhoog en moeten voortdurend opletten voor brutale apen die souvenirs en eten stelen. Boven wacht een kleurrijk tempelcomplex en een prachtig uitzicht over de stad. Daarna snel terug naar het hotel voor een broodnodige douche, want de warmte is genadeloos. De volgende stop is het nieuwe Park Hyatt Merdeka 118 Hotel, gevestigd in de tweede-hoogste-toren ter wereld. Zeer indrukwekkend met de lobby op de 75e verdieping, kamers vanaf de 105e verdieping en verder design, uitzicht en details tot in de puntjes.
’s Avonds struinen we door Central Market en Chinatown, drinken koffie in een steegje en laten ons verleiden tot een Labubu-speeltje (een opdracht van mijn jongste dochter). We gaan dineren in het Orbit restaurant in de KL Tower, waar je in een uur 360 graden ronddraait en dus de hele stad kunt zien. Terwijl de skyline onder ons voorbij glijdt, besef ik hoe veelzijdig deze reis nu al voelt: strak georganiseerd, maar vol ruimte voor avontuur.
Cultuur, historie en nostalgie in Kuching
We gaan naar Borneo! De wekker gaat om vijf uur voor onze vroege vlucht naar Kuching. Daar bezoeken we eerst het nieuwe Borneo Culture Museum, geopend in 2022. Het vertelt op een interactieve manier over de vele culturen en tradities van de verschillende volken van Sarawak.
Na afloop wandelen we terug naar het hotel, kopen onderweg spekkoek bij Mama Su en drinken een sapje bij James Brooke Café aan het waterfront; nog net zo charmant als toen ik hier in 2009 was met Rogier. ’s Avonds stappen we aan boord van een boot voor een ontspannen riviercruise over de Sarawak. We zien het lokale leven: de zon zakt, vissers keren huiswaarts, en langs de oevers gluren kinderen tussen de palmbomen door. Een perfecte manier om de dag af te sluiten.
Mulu: grotten, vleermuizen en onverwacht comfort
De volgende vlucht gaat per klein propellervliegtuig naar Mulu. Het Gunung Mulu nationaal park -regenwoud met veel karstgebergte en grotten- is alleen per vliegtuig bereikbaar. Het voelt afgelegen, groen en ongerept; precies wat je verwacht van een UNESCO-werelderfgoedlocatie. Onze volgende gids Ting staat al klaar en brengt ons in tien minuten naar het hotel.
’s Middags bezoeken we de Deer Cave en Lang Cave. De eerste is enorm: een kathedraal van steen met honderdduizenden vleermuizen. Als je van binnen naar de buiten kijkt, zie je met wat verbeelding het hoofd van Abraham Lincoln. De Lang Cave is kleiner, deze is qua stalagmieten en stalagtieten veel mooier en hier zitten bijna geen vleermuizen. Dat maakt het ook aangenamer om er doorheen te wandelen.
Na afloop gaan we kijken hoe de vleermuizen de Deer Cave verlaten. Ik had dit al eerder gezien in Thailand en in Madagascar dus had geen grote verwachtingen. Maar dit was toch wel zeer bijzonder; de vleermuizen bleven maar komen! Terug in het hotel gaan we douchen en dan eten met z’n allen. Met een clubje blijven we nog even hangen in de lounge om te werken, we zijn toch ondernemers 😉
De volgende dag varen we per boot naar Wind Cave en Clearwater Cave. De tocht over de rivier is al een beleving op zich. Clearwater is gigantisch, met een rivier die door de grot stroomt en zinkgaten die het licht in lange stralen naar binnen trekken. Buiten is er tijd om te zwemmen in het heldere water, verfrissend na het tropische zweet. Marriott trakteert ons op een massage, en even lijkt het alsof werk en ontspanning samenvallen.
’s Avonds bespreken we de mogelijkheden voor reizigers. Veel accommodatie zijn basic, maar schoon en met potentie. We denken hardop na over kleine verbeteringen — verlichting, sfeer, kleur — en fantaseren over hoe leuk het zou zijn om ooit zelf zo’n plek te runnen. Met hetzelfde clubje blijven we hangen om nog wat te werken. Je kan wel zien wie hier de ondernemers zijn: zij die ’s avonds nog moeten werken.
De volgende dag staat er nog een laatste excursie op het programma voor we doorvliegen: wandelen over de canopy walk. Dit zijn negen platforms op dertien meter hoogte, krakend en rammelend, maar spectaculair. Interessant om dit regenwoud vanaf deze hoogte te zien! Doordat het een beetje regent zijn er jammer genoeg weinig vogels die zich laten zien, maar het uitzicht over het regenwoud maakt dat goed.
Kota Kinabalu: tussen stad en natuur
Vanuit Mulu vliegen we naar Kota Kinabalu. De stad is groot geworden, druk en niet bepaald charmant op het eerste gezicht, maar er zijn genoeg plekken die de moeite waard zijn als je wat verder kijkt. In de kampung Desa Kobuni Inanam maken we kennis met het dorpsleven. We bakken tapioca cake, leren over betelnoten (en ervaren een verdoofde tong), proeven lokale gerechten en helpen in een kralenwerkplaats. Leuk om te zien en goed om te weten: reizigers kunnen hier overnachten in een homestay! Door de tropische regen verandert het programma en blijven we nog maar even hangen: iedereen komt langs om naar ons te kijken en er wordt gelachen, gedeeld, en gegeten.
De dag erna bezoeken we het Mount Kinabalu nationaal park. Geen beklimming dit keer, wel een wandeling langs de botanische tuin en de lodges. Ik maak nog een foto bij het bord waar ik in 2009 ook stond. Het weer zit niet mee; de regen maakt de lucht zwaar, maar de natuur blijft indrukwekkend. In de ochtend stoppen we nog bij een communityproject waar reizigers een fish spa kunnen proberen — met gigantische koikarpers. Aziaten gieren van het lachen, wij kijken liever toe.
Een dag later varen we naar Gaya Island, waar we drie strandresorts inspecteren. Grijs weer of niet, de verschillen in stijl en sfeer zijn duidelijk. Lunch bij Bungaraya Resort is een feestje: verse vis, kokos, citrus en uitzicht op zee. Op de laatste dag nemen we de trein naar Papar, onder begeleiding van gids Grace, die vol passie haar project uitlegt. De treinreis duurt 50 minuten en ze heeft geen moment gezwegen 😉 Op de markt proeven we martabak, pisang goreng, pomelo, rambutan en mandarijntjes. De excursie eindigt bij een klein restaurantje aan de rivier met verrassend lekkere gerechten uit blik en een dessert van Koreaans schaafijs met mango.
Tussendoor volgen nog hotelinspecties, diners en cocktailmeetings met de Sabah Tourism Board. Yong, een van mijn medereizigsters, neemt me mee naar een haarspa: nieuw voor mij, maar heerlijk ontspannend. De laatste avond sluiten we af op de Api Api foodmarket, waar de geuren van gegrilde saté, chili en verse ananas door elkaar waaien. De markt is alleen op vrijdag en zaterdag dus we hebben gelukt, het is er een drukte van jewelste maar wel heel gezellig.
Sepilok en Sandakan: in het regenwoud
Een hele vroege vlucht brengt ons naar Sandakan, waar gids Severino ons direct doorrijdt naar Sepilok. Hier is een opvangcentrum voor orang-oetans, en dat blijft bijzonder, hoe vaak je het ook bezoekt. In de nursery kijken we achter glas hoe de nieuwe orang oetans worden opgevangen. Even later verschijnt een moeder met haar kleintje bij het voederplatform. Ze neemt uitgebreid de tijd om zich te laten bewonderen, alsof ze weet dat er camera’s op haar gericht staan.
Daarna wandelen we door naar het Sun Bear Conservation Centre, waar honingberen worden opgevangen. We hebben het geluk om de oprichter even te mogen spreken, wat een bevlogen man! Hij vertelt met zoveel passie dat iedereen stil wordt. Vijf beren zien we maar liefst!
Langs de Kinabatangan rivier
Na de lunch gaan we verder naar Bilit, aan de Kinabatangan-rivier. Hier begint het wildleven pas echt. Tijdens een eerste bootsafari zien we neusapen, makaken, langoeren, neushoornvogels, reigers, een enorme krokodil en zelfs een stork-billed kingfisher. Een geslaagde safari!
Later op de avond maken we met de gids en nog enkelen van de groep een nachtwandeling. Rubberen laarzen, sokken tegen bloedzuigers aan en een zaklamp (telefoon) is alles wat je nodig hebt. We komen echt verbazingwekkend veel dieren tegen: een Borneo striped civet, een miniatuur ijsvogel, spinnen, vogels, en zelfs een uil die boven ons hoofd wegvliegt. Het is ploeteren door de modder, maar de adrenaline maakt alles goed.
De volgende ochtend staan we (alweer!) vroeg op voor een tocht naar het Oxbow meer. De regen komt met bakken uit de lucht, maar de neusapen laten zich niet tegenhouden. We zien ook nieuwe soorten neushoornvogels, waaronder de imposante Rhinoceros hornbill. Terug in de lodge evalueren we, doen een korte inspectie bij de buren en varen dan terug richting Sandakan.
Laatste bochten: van canopy tot cocktail
Mooi einde van de trip: onderweg naar Sandakan loopt onze boot vast; een klassiek geval van buiten de vaargeul raken. Even wachten tot een andere boot passeert en dan kunnen we gelukkig weer verder. In Sandakan reizen we meteen verder naar het MY Nature Resort in Sepilok voor een inspectie van het hotel en dan wandelen we de canopy walk van het Rainforest Discovery Centre, nog eenmaal een prachtig uitzicht over de boomtoppen.
De dag eindigt in een lokaal seafoodrestaurant. Superlekker! Omdat het de laatste avond is, drinken we nog een cocktail in de hotelbar en dan is het toch echt weer de hoogste tijd om in bed te kruipen. De volgende ochtend ontbijten we uitgebreid en vertrekken rustig naar de luchthaven. Via Kuala Lumpur vliegen we terug naar Amsterdam — hoofd vol indrukken, notities vol ideeën.
Waarom deze reis blijft hangen?
Deze reis draait om schakelen. Van de strak georganiseerde beursvloer in Singapore naar het trage water van de Kinabatangan. Van design in een wolkenkrabber naar klei aan je laarzen in Mulu. Van gesprekspartners in maatpak naar gidsen op slippers met verhalen over hun dorp. Het is precies die afwisseling die het werk in de reisbranche zo bijzonder maakt: elke ontmoeting leert iets nieuws, elke plek voegt iets toe.
Een studiereis is geen vakantie — het is hard werken, luisteren, noteren, testen, vergelijken. Maar tussen de afspraken, inspecties en netwerkevents door, zit ook dat andere element: verwondering. Die mix van professionaliteit en nieuwsgierigheid maakt dat je na terugkomst niet alleen nieuwe bestemmingen kunt adviseren, maar ze ook echt begrijpt.
En ergens, tussen de vleermuizen van Mulu en de skyline van Singapore, besef ik opnieuw waarom dit vak nooit verveelt. Reizen blijft leren — voor jezelf, en voor de reizigers die je straks weer met nieuwe ideeën op pad stuurt.
